Historia islamu w Polsce…

Historia islamu w Polsce

We wczesnym średniowieczu, pierwszymi muzułmanami którzy dotarli na ziemie polskie byli, podobnie jak w wielu innych regionach świata, kupcy i podróżnicy arabscy. Potwierdzają to archeologiczne znaleziska monet wybijanych przez władców muzułmańskich. Jeden z podróżników Ibrahim ibn Jakub, Żyd pracujący w służbie dyplomatycznej kalifa z Hiszpanii , pozostawił najstarszy opis kraju Mieszka I. Dzieło to znane jest z późniejszego przekazu geografa arabskiego Al-Bakriego.

Jednak historia islamu na ziemiach polskich, której dziedzictwo odczuwamy po dzisiejszy dzień, rozpoczyna się w wieku XIV, wraz z początkami osadnictwa muzułmanów w Wielkim Księstwie Litewskim, związanym z Polską unią. Owymi pierwszymi muzułmanami byli Tatarzy ze Złotej Ordy. Byli to jeńcy, wzięci do niewoli w wyniku wojen Książąt Litewskich ze Złotą Ordą i dobrowolni emigranci, opuszczający swe rodzinne strony z powodu panujących tam okresowo klęsk głodu i walk o władzę, w których nie raz sami brali udział i po przegranej musieli uciekać przed prześladowaniami. Pierwszy potwierdzony historycznie przypadek osadnictwa tatarskiego miał miejsce w 1397 roku, po wyprawie Wielkiego Księcia Witolda w stepy czarnomorskie, na której zdobył wielu jeńców. Później Tatarzy przybywali na Litwę przez XV, XVI i w mniejszym stopniu w XVII wieku. Liczbę Tatarów w XVII w. w Wielkim Księstwie Litewskim i Koronie szacuje się na 15 tysięcy. Podczas bitwy pod Grunwaldem w 1410 r. armię polsko litewską wsparł pretendent do tronu chańskiego w Złotej Ordzie Dżelal-ad-din. Po bitwie wielu jego wojowników pozostało na Litwie. Od początku XVI do lat osiemdziesiątych XX wieku polskimi muzułmanami byli niemal wyłącznie Tatarzy.

Osadnictwo tatarskie od swego początku miało charakter wojskowy. Tatarom nadawano ziemię w zamian za służbę wojskową. Do pierwszych osad tatarskich zalicza się: Kołnołary, Kozakłary, Mereszlany, Prudziany i Sorok Tatary. Znajdowały się one w pobliżu ważnych ośrodków politycznych i gospodarczych, takich jak Wilno, Troki, Grodno, Nowogródek, Kowno, Mińsk, zapewniało to szybką mobilizacje na wypadek wojny. Tatarzy byli społecznością silnie związaną z islamem. Otrzymali względną swobodę religijna, mogli wyznawać islam i w wierze tej wychowywać dzieci, dozwolone były małżeństwa z Rusinkami, Litwinkami, Polkami, wyznającymi prawosławie lub katolicyzm. Zakładano cmentarze na których chowano zgodnie z nakazami islamu. Po otrzymaniu odpowiedniej zgody budowano meczety. Niektórzy pielgrzymowali do Mekki i podróżowali do krajów muzułmańskich. Dopiero Konstytucja 3 Maja 1791 r. potwierdziła muzułmanom wolność wyznania bez praw politycznych. Dopiero Konstytucja Księstwa Warszawskiego z 1807 r., a później Królestwa Polskiego z 1815 r. data muzułmanom pełnie praw politycznych. Tatarzy przyjmowali nowe polskie nazwiska pochodzące od imion swych protoplastów, miejsc zamieszkania lub nazwisk swych chrześcijańskich żon. Później przez wieki muzułmańscy osadnicy, tworząc oddzielne chorągwie, walczyli w wojsku polskim i litewskim, w większości wojen jakie państwa te toczyły. Nie szczędzili krwi by bronić nowo przybranej ojczyzny. Zasłynęli przy tym męstwem i walecznością, przechodząc do chlubnej historii Rzeczypospolitej. W XVI wieku Tatarzy zatracili swój rodzimy język i zaczęli używać na co dzień języka którym mówiło ich otoczenie w nowo przybrałej ojczyźnie tj. języka polskiego, białoruskiego lub litewskiego.

Część ludności tatarskiej na Litwie mieszkała w miastach, trudniąc się rzemiosłem, głównie garbarstwem, furmaństwem (tzn. przewozem ludzi i towarów za pomocą końskich zaprzęgów), hodowlą koni, ogrodnictwem. Zawody te Tatarzy przynieśli ze sobą ze stepu i znad Morza Czarnego – miejsc w których dawniej żyli. Niektórzy pracowali w służbie przy królu i w poselstwach na Krym i do Turcji, jako tłumacze, pisarze i gońcy.

W czasie kontrreformacji sytuacja prawna wyznawców islamu na Litwie pogorszyła się. Zakazano im małżeństw z chrześcijankami, posiadania służby chrześcijańskiej, utrudniano budowę i remont meczetów. Dodatkowo w wyniku licznych wojen w XVII wieku domy i meczety były rabowane i niszczone, ludność Tatarska zubożała i często musiała opuścić swe dotychczasowe miejsca zamieszkania. Skarb państwa zalegał z wypłatą żołdu dla chorągwi tatarskich. Z powodu biedy i złej sytuacji prawnej wyznawców islamu w Rzeczypospolitej Obojga Narodów kilka chorągwi w 1672 r. zbuntowało się i przeszło na stronę turecką. Wydarzenie to nazywa się w historii „Buntem Lipków”. Lipkami nazywano Tatarów z Wołynia i Podola w XVII wieku. By pozyskać dla wojska polskiego rozgoryczonych Tatarów Jan III Sobieski w porozumieniu z sejmem przywrócił Tatarom dawne prawa, a w zamian za zaległy żołd przyznał ziemię w 1679 roku w Studziance, Kruszynianach, Nietupach, Łużanach, Drahlach, Malawiczach, Bohonikach. Jest to początek osadnictwa tatarskiego w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej. W Bohonikach i Kruszynianach w województwie podlaskim zachowały się meczety i cmentarze, wybudowane przez tych osadników i ich potomków, czynne do dzisiaj.

W czasach ostatniego króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta Poniatowskiego, Tatarzy kolejny raz dali dowód swej gotowości do poświęceń. Brali oni udział w konfederacji barskiej. W wojnie w1792 roku wzięło udział wielu Tatarów, korpusem armii polskiej dowodził tatarski generał Józef Bielak. Tatarzy uczestniczyli w wielu walkach podczas powstania kościuszkowskiego, m.in. na szańcach Pragi. Po utraceniu przez Polskę niepodległości, muzułmanie razem brali udział w powstaniach niepodległościowych.

Mimo że ludność muzułmańska na olbrzymich terenach carskiej Rosji była dyskryminowana, muzułmanie na ziemiach polskich i litewskich mieli, w czasach zaborów, dużą swobodę religijną. Tatarzy polscy byli grupą preferowaną przez administrację rosyjską na stanowiska urzędnicze i wojskowe. Łatwiejszy był również dla polskich muzułmanów dostęp do szkół. Władze carskie chciały w ten sposób stworzyć z Tatarów muzułmanów lojalną sobie grupę etniczną i kierować nią przeciwko ludności polskiej katolickiej. Tatarzy korzystali z możliwości robienia karier w carskiej armii i administracji, ale nie występowali przeciw swym polskim sąsiadom.

Tatarem, działaczem niepodległościowym był Aleksander Sulkiewicz . W 1892 roku brał udział w tworzeniu Polskiej Partii Socjalistycznej i później do śmierci pozostał jej działaczem, był bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego. Będąc urzędnikiem celnym zajmował się przemytem do Polski nielegalnej literatury. To on zorganizował ucieczkę symulującego chorobę psychiczną Józefa Piłsudskiego ze szpitala Świętego Mikołaja w Petersburgu w 1900 roku. Po rozłamie w PPS, Aleksander Sulkiewicz związał się z jej prawicowym odłamem- Frakcją Narodową. Był jednym z założycieli Polskiej Organizacji Narodowej powiecie łódzkim. Aleksander Sulkiewicz zginął w walce w 1916 roku jako żołnierz I Brygady Legionów.

Muzułmanie polscy z zaboru rosyjskiego nie pozostali obojętni wobec innych społeczności muzułmańskich w Rosji Po rewolucji w Petersburgu w 1917 roku powstał Komitet Tatarów Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy, otwarty dla wszystkich muzułmanów byłej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Związek ten włączył się w działalność polityczną trzydziestomilionowej rzeszy muzułmanów w Rosji (nie są to dane oficjalne imperium rosyjskiego gdyż dane oficjalne podawały tylko liczbę muzułmanów w Rosji wynoszącą 16 mln. osób). Mimo małej liczby polscy muzułmanie, wykształceni na rosyjskich uczelniach odegrali dużą rolę w tej działalności. Polskich Tatarów reprezentował w Wszechrosyjskiej Radzie Muzułmańskiej Aleksander Achmatowicz. Z biegiem czasu stał się on jednym z bardziej znanych bojowników o prawa polityczne i kulturalne ludności muzułmańskiej w Rosji. W 1918 roku premierem, ministrem spraw wewnętrznych i naczelnym dowódcą armii Republiki Krymskiej, która ogłosiła swą niepodległość, był Tatar polski Maciej Sulkiewicz. Tatarzy polscy zajmowali również wiele innych ważnych stanowisk w rządzie, sądownictwie, administracji, wojsku, policji w Republice Krymskiej. Po zajęciu Krymu przez Armię Czerwoną wielu z tych działaczy przeniosło się do Azerbejdżanu i tam uczestniczyło w tworzeniu nowej republiki. Po zlikwidowaniu niezależnej Republiki Azerbejdżanu w latach 1920-1921 przez Armię Czerwoną, część Tatarów wróciła do Polski i do II wojny światowej organizowali oni i kierowali działalnością kulturalną polskich muzułmanów.

Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości w granicach polskich zamieszkiwało około pięć i pół tysiąca muzułmanów, większość w województwach Nowogródzkim Wileńskim i Białostockim, mała społeczność muzułmańska mieszkała w Warszawie. Muzułmanie stanowili jedną z najmniejszych grup wyznaniowych w II Rzeczypospolitej. Okres międzywojenny w dziejach islamu na ziemiach polskich odznacza się rozwojem działalności religijnej i kulturalnej. Powołano w 1925 roku funkcję muftiego, kierującego życiem religijnym społeczności muzułmańskiej. W 1925 roku utworzono również Muzułmański Związek Religijny skupiający wszystkich muzułmanów w Polsce, oraz Związek Kulturalno Oświatowy Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej. ZKOTRP był organizacją dążącą do polepszenia sytuacji materialnej i rozwoju życia kulturalnego Tatarów polskich, społeczności nierozerwalnie związanej z islamem. Były wydawane książki i czasopisma. Kilku uczniów muzułmańskich wysłano na naukę do Jugosławii i Egiptu. Muzułmanie polscy w okresie międzywojennym podróżują do krajów, w których zamieszkują większe społeczności muzułmańskie, do Egiptu, Syrii, Maroka, Turcji, Jugosławii, Indii, Arabii Saudyjskiej. Widują się tam ze znanymi osobistościami, biorą udział w nawiązywaniu kontaktów dyplomatycznych przez Polskę z krajami muzułmańskimi. Polscy muzułmanie zostają pracownikami polskiej dyplomacji. W latach trzydziestych odżywa wśród Tatarów muzułmanów tradycja służby wojskowej. W 1933 roku utworzono tatarskie drużyny Związku Strzeleckiego. Od 1936 roku, wszystkich muzułmanów poborowych zaczęto przydzielać do I szwadronu 13 Pułku Ułanów Wileńskich. Jednostka ta wzięła udział w kampanii wrześniowej 1939 roku.

Historia islamu w Polsce

#neuropa #4konserwy #gruparatowaniapoziomu #historia